Hypochloorzuur, met de chemische formule HOCl , is een reactieve chloorverbinding die in water kan voorkomen en bekendstaat om haar oxiderende, antimicrobiële werking. Bij membraclean spreken we ook vaak over bioactief chloor of elektrolytisch geproduceerd actief chloor. Maar wat betekent dat precies?
Wat is hypochloorzuur (HOCl)?
Hypochloorzuur is een zwak zuur met de formule HOCl. Het ontstaat in waterige systemen naast andere chloorvormen. Via elektrochemische processen kan uit water, zout en elektrische energie een oplossing worden gemaakt die werkzaam actief chloor bevat.
In water staat HOCl in evenwicht met het hypochloriet-ion OCl−. Welke vorm overheerst, hangt onder andere af van de pH-waarde. Die chemische verdeling beïnvloedt de reactiviteit van de oplossing.
Hoe werkt HOCl tegen micro-organismen?
HOCl is een sterk oxidatiemiddel. Het reageert onder andere met eiwitten, zwavelhoudende aminozuren, membraanbestanddelen en andere biologische moleculen. Daardoor kunnen belangrijke structuren en stofwisselingsprocessen van micro-organismen beschadigd raken.
Hoe goed een bepaald product werkt tegen specifieke ziekteverwekkers, kun je echter niet afleiden uit alleen de aanwezigheid van HOCl. De geteste concentratie, inwerktijd, toepassing en het aangegeven werkingsspectrum van het product zijn altijd bepalend.
HOCl komt ook voor in het menselijke immuunsysteem
Hypochloorzuur is niet alleen een technisch desinfecterende werkzame stof. Neutrofiele granulocyten van het menselijke immuunsysteem produceren HOCl tijdens de zogenaamde oxidatieve burst. Het enzym myeloperoxidase helpt daarbij om uit waterstofperoxide en chloride zeer reactieve antimicrobiële verbindingen te vormen.
Dit biologische verband verklaart waarom HOCl vaak 'natuuridentiek' wordt genoemd. Dat betekent niet dat technisch geproduceerde HOCl-producten automatisch onschadelijk zijn of geschikt voor iedere toepassing. Ook hier tellen de concentratie, producttoelating en gebruiksaanwijzing.
Wat betekent 'bioactief chloor'?
'Bioactief chloor' is geen zelfstandige chemische stofnaam, maar een beschrijvende term voor reactieve chloorvormen met een antimicrobiële werking. Wetenschappelijk nauwkeuriger zijn begrippen zoals actief chloor, vrij chloor of, wanneer dat specifiek wordt bedoeld, hypochloorzuur.
Om een product te beoordelen, is dus niet de reclamebenaming belangrijk, maar welke werkzame of vrijgemaakte werkzame stoffen zijn aangegeven en voor welke toepassing het product is bedoeld.
Waarvoor kun je hypochloorzuur gebruiken?
Afhankelijk van hun toelating en formulering kunnen producten op basis van HOCl op verschillende gebieden worden gebruikt, bijvoorbeeld voor drinkwater, oppervlakken en voorwerpen, veterinaire hygiëne of koude verneveling.
Bij membraclean zijn deze toepassingen bewust ondergebracht in aparte productlijnen:
- Drinkwaterbehandeling
- Oppervlakken en voorwerpen
- AIR – koude verneveling
- Dierverzorging en veterinaire toepassingen
Je kunt de dosering van een drinkwaterproduct niet zomaar gebruiken voor oppervlaktedesinfectie, of andersom.
HOCl, natriumhypochloriet en 'chloor': waarom worden de begrippen vaak verward?
In het dagelijks taalgebruik wordt van alles simpelweg 'chloor' genoemd. Chemisch ligt het genuanceerder. Natriumhypochloriet is een zout dat in water hypochloriet en, afhankelijk van de pH-waarde, ook HOCl kan vormen. Vrij chloor in water kan dus verschillende chemische vormen omvatten.
Het zou dan ook onjuist zijn om te beweren dat HOCl niets met andere chloorhoudende systemen te maken heeft. Het verschil zit in de samenstelling, pH-waarde, concentratie en specifieke formulering.
Wat gebeurt er na de reactie?
Tijdens oxidatiereacties wordt HOCl verbruikt. Welke reactieproducten ontstaan, hangt af van de organische en anorganische stoffen waarmee de oplossing in contact komt. Ook bij HOCl zijn de eigenschappen van het water en het oppervlak dus belangrijk.
Vereenvoudigde uitspraken zoals 'HOCl valt alleen uiteen in water en zout' zijn chemisch niet nauwkeurig genoeg. Voor een goede beoordeling moet je naar de werkelijke toepassing kijken.
Conclusie: HOCl kan doeltreffend zijn, maar het specifieke product bepaalt de werking
Hypochloorzuur is een goed onderzochte, sterk reactieve oxiderende werkzame stof. Voor desinfectie in de praktijk gaat het echter niet alleen om de chemie, maar ook om het geteste product, de concentratie, het werkingsspectrum en de beoogde toepassing.
Hoe je de verschillende werkingsspectra kunt beoordelen, lees je in het artikel 'Werkingsspectrum van desinfectiemiddelen: wat echt belangrijk is'.
Veelgestelde vragen over hypochloorzuur (HOCl)
Is hypochloorzuur hetzelfde als natriumhypochloriet?
Nee. Hypochloorzuur (HOCl) en hypochloriet (OCl−) zijn verschillende chemische vormen die in water in een pH-afhankelijk evenwicht kunnen staan. Natriumhypochloriet levert in water hypochloriet-ionen. De pH-waarde, concentratie en formulering van het product zijn bepalend.
Wat betekent actief chloor?
Deze term verwijst naar reactieve chloorvormen in water. Alleen op basis van de term kun je niet bepalen of een product geschikt en toegelaten is.
Kan ik ieder HOCl-product gebruiken voor drinkwater én oppervlakken?
Nee. Drinkwaterbehandeling, oppervlaktedesinfectie en koude verneveling zijn verschillende toepassingen. Controleer altijd voor welke toepassing een product bedoeld is en wat in de productinformatie staat.
Lees verder: Drinkwaterhygiëne begrijpen en AIR – koude verneveling.
Bronnen en meer informatie
- Ulfig & Leichert: The effects of neutrophil-generated hypochlorous acid and other hypohalous acids on host and pathogens
- Umweltbundesamt: behandelingsmiddelen en desinfectiemethoden volgens § 20 TrinkwV
Gebruik biociden voorzichtig. Lees vóór gebruik altijd het etiket en de productinformatie.
