Drinkwaterhygiëne begrijpen: stilstand, tanks en biofilm

Goed drinkwater hangt niet alleen af van de bron. Minstens zo belangrijk is wat er daarna gebeurt. Zodra water in een tank wordt opgeslagen, door slangen en leidingen stroomt of lang niet wordt ververst, veranderen de omstandigheden in het systeem. Daarom moet je de drinkwaterkwaliteit, hygiëne van tanks en leidingen, temperatuur, opslagduur en geschikte materialen altijd samen bekijken.

1. Waarom stilstaand water problemen kan geven

Als water lange tijd in leidingen of tanks blijft staan, vindt er onvoldoende verversing plaats. De Duitse DVGW wijst erop dat de samenstelling van water bij langdurige stilstand kan veranderen. Micro-organismen kunnen zich vermenigvuldigen en stoffen uit installatiematerialen kunnen in het water terechtkomen.

Hetzelfde hygiënische uitgangspunt geldt voor mobiele systemen. Een tank die zelden wordt gebruikt, lang gevulde leidingen en slangen of langdurig stilstaand water zorgen voor andere omstandigheden dan een regelmatig doorstroomd systeem.

2. Temperatuur is belangrijk, maar niet als enige factor

De temperatuur beïnvloedt de groei van micro-organismen. De DVGW beschrijft voor drinkwaterinstallaties vooral het verband tussen verblijfsduur, temperatuur en voedingsstoffen. Bij legionella wordt de groei vooral bevorderd door hogere temperaturen. Koud water moet daarom koel blijven.

Dat betekent niet dat water in de winter vanzelf veilig is. Kou is geen desinfectie. Een koude tank kan nog steeds micro-organismen, aanslag of biofilm bevatten. Bovendien kan water ook in de winter lange tijd stilstaan.

3. Tank, leidingen en slangen vormen één systeem

Bij mobiele drinkwatersystemen wordt vaak eerst aan de tank gedacht. Voor de waterhygiëne zijn echter alle delen die met water in contact komen belangrijk. Daaronder vallen de tank, vulopening, slangen, leidingen, pompen, koppelingen, kranen en tappunten.

Vooral leidingen en slangen hebben in verhouding tot hun waterinhoud een groot binnenoppervlak. De DVGW beschrijft hoe processen op oppervlakken en de samenstelling van biofilm de microbiologische omstandigheden in watersystemen kunnen beïnvloeden.

4. Wat is biofilm?

Biofilm is een laag van micro-organismen en door hen geproduceerde stoffen die kan ontstaan op oppervlakken die in contact staan met water. Zulke lagen kunnen zich vormen op tankwanden en in slangen, leidingen en kranen.

Biofilm is belangrijk omdat hygiëne niet alleen over het zichtbaar aanwezige water gaat. Ook de oppervlakken die voortdurend met water in contact staan, maken deel uit van het systeem.

Meer hierover lees je op onze pagina biofilm veilig verminderen.

5. Ververs drinkwater regelmatig

De DVGW noemt regelmatig het water verversen als een belangrijke voorwaarde voor hygiënisch veilige drinkwaterinstallaties. Water mag niet onnodig lang in leidingen blijven staan.

Voor campers, boten, jachten, jerrycans en andere mobiele systemen betekent dat in de praktijk:

• Sla niet meer water op dan je naar verwachting nodig hebt.
• Gebruik het systeem na langdurige stilstand niet zomaar onveranderd.
• Controleer tank en leidingen wanneer je het systeem opnieuw in gebruik neemt.
• Laat vers water door het hele systeem stromen en vul niet alleen de tank bij.
• Volg de voorschriften van de fabrikant voor reiniging, desinfectie en dosering.

6. Reinigen, desinfecteren en drinkwater behandelen zijn verschillende taken

Deze begrippen worden vaak door elkaar gehaald, maar hebben verschillende doelen.

Reinigen

Bij reiniging worden zichtbare en onzichtbare aanslag, resten en vuil van oppervlakken verwijderd. Dit vormt de basis voor een eventuele doeltreffende desinfectie.

Desinfecteren

Desinfectie heeft als doel het aantal levensvatbare micro-organismen sterk te verminderen en ongewenste microbiologische verontreiniging tegen te gaan. Bij drinkwater mogen daarvoor alleen geschikte en toegestane methoden en middelen worden gebruikt.

Drinkwaterbehandeling

Drinkwaterbehandeling omvat maatregelen om water geschikt te maken voor het bedoelde drinkwatergebruik. De Duitse drinkwaterverordening stelt daarvoor duidelijke eisen. Volgens § 19 TrinkwV mogen voor waterbehandeling uitsluitend middelen en desinfectiemethoden worden gebruikt die op de lijst volgens § 20 TrinkwV staan.

7. Waarom de keuze van geschikte middelen belangrijk is

Gebruik voor drinkwater niet zomaar een reinigings- of desinfectiemiddel. Het Umweltbundesamt beheert de lijst van toegestane behandelingsmiddelen en desinfectiemethoden volgens § 20 TrinkwV. Daarin staan onder andere de toepassingen, doseringen, gebruiksvoorwaarden en toegestane restconcentraties.

Het Umweltbundesamt benadrukt ook dat desinfectiemiddelen microbiële verontreinigingen doeltreffend moeten verminderen en dat achterblijvende stoffen en reactieproducten geen gevaar voor de menselijke gezondheid mogen opleveren.

8. Wanneer is tank- en leidingdesinfectie zinvol?

Desinfectie kan zinvol zijn als het systeem lang niet is gebruikt, microbiologische verontreiniging wordt vermoed of vastgesteld, zichtbare aanslag aanwezig is of het systeem na langdurige opslag opnieuw in gebruik wordt genomen.

Desinfectie vervangt echter geen goed beheer. Regelmatig water verversen, schoon bijvullen, geschikte materialen gebruiken en hygiënisch werken blijven net zo belangrijk.

9. Goede drinkwaterhygiëne begint al bij het vullen

Zelfs een schone tank helpt weinig als er tijdens het vullen vuil binnenkomt. Gebruik daarom uitsluitend schone slangen, reservoirs en koppelingen die geschikt zijn voor drinkwater. Leg de uiteinden van drinkwaterslangen niet op vuile vloeren en laat ze niet in aanraking komen met afvalwateraansluitingen of andere vervuilde oppervlakken.

De DVGW wijst er in het algemeen op dat voor drinkwaterinstallaties alleen geschikte materialen en producten moeten worden gebruikt.

10. De belangrijkste basisregels

• Houd drinkwater zo vers mogelijk.
• Voorkom langdurige stilstand.
• Bekijk tank, leidingen, slangen en kranen als één systeem.
• Houd het water zo koel mogelijk.
• Neem ook in de winter langdurige opslag serieus.
• Gebruik materialen die geschikt zijn voor contact met drinkwater.
• Verwar reinigen niet met desinfecteren.
• Gebruik voor drinkwaterbehandeling alleen geschikte en toegestane middelen en methoden.
• Volg de dosering en gebruiksaanwijzingen nauwkeurig.

Bijpassende membraclean-productlijnen

Ook tijdens de koude maanden is de stilstandduur in tanks en leidingen belangrijk. Lees ook: drinkwaterbehandeling in de winter.